Menu
JPR Advocaten

Dwangsom

Overheden kunnen burgers en bedrijven dwingen regels na te leven. Zij kunnen overtreders een last onder dwangsom opleggen of, en dat gebeurt minder, een last onder bestuursdwang.

Het bevoegd gezag geeft een opdracht aan een overtreder welke in kan houden dat de overtreding beëindigd, of niet meer herhaald, moet worden of dat de gevolgen van een overtreding ongedaan gemaakt moeten worden. Als deze opdracht niet uitgevoerd wordt zal een dwangsom verbeurd worden.

In de praktijk zien we dat een toezichthouder, al dan niet na melding van een belanghebbende, zoals een buurtbewoner die meent dat een bedrijf in strijd met bestemmingsplannen zijn activiteiten uitgebreid heeft, een overtreding meent te constateren.
Er is dan een beginselplicht tot handhaven en de overtreder zal aangeschreven worden waarbij gemeld wordt dat een overtreding is geconstateerd en dat het bevoegd gezag voornemens is een last onder dwangsom op te leggen.

De vermeende overtreder wordt uitgenodigd te reageren op dit voornemen, door een zogenaamde zienswijze naar voren te brengen.
Na de vermeende overtreder aldus gehoord te hebben neemt het orgaan een besluit. Tegen dit besluit kan bezwaar en (hoger)beroep ingesteld worden. Het verweer zal meestal zijn dat er geen overtreding heeft plaatsgevonden, dus dat of de geconstateerde feiten niet hebben plaatsgevonden dan wel dat deze geen overtreding van een wettelijk voorschrift inhouden. Ook kan de aangeschrevene stellen niet de overtreder te zijn. Alleen een overtreder kan namelijk een dwangsom opgelegd worden. In een enkel geval is nog het verweer mogelijk dat de betreffende opdracht, de last, niet uitgevoerd kan worden.
Opmerking verdient dat in een enkel geval ook een last kan worden opgelegd als een overtreding weliswaar nog niet heeft plaatsgevonden maar wel concreet dreigt plaats te vinden. In een dergelijk geval kan een preventieve last onder dwangsom worden opgelegd.

Als vervolgens de last onder dwangsom onherroepelijk is staan de opdracht en de sanctie vast. Vervolgens is de vraag of feitelijk voldaan wordt aan de last. Als dat niet het geval is dan kan het orgaan de dwangsom innen. De incassoprocedure is niet voor de hand liggend. De dwangsom is verschuldigd op het moment dat de overtreding plaatsvindt. Er kan echter pas geïncasseerd worden nadat het orgaan hiertoe een formeel besluit neemt. Tegen dit besluit staat bezwaar en beroep open.

Tegen het invorderingsbesluit is wel een verweer mogelijk maar in de praktijk is alleen het verweer dat de vermeende feiten niet hebben plaatsgevonden relevant. Immers, de vraag of in juridische zin sprake is van een overtreding is al beantwoord. Wel kan ook nog bezien worden of de last uitvoerbaar was en of incasso van de dwangsom redelijk is. Er moet echter wel heel wat aan de hand zijn om bij een gebleken overtreding onder de last uit te komen.

Na het invorderingsbesluit kan de overheid gaan aanmanen en incasseren. Dit kan door een dwangbevel, direct en zonder verdere tussenkomst van de rechter.

Een dwangsom verjaart één jaar na het verbeuren. De overheid kan dit voorkomen door de verjaring met een aparte aanmaning te stuiten. Het besluit tot invordering is daarvoor niet voldoende.

Betaling van de dwangsom heeft niet tot gevolg dat de overtreding niet ongedaan gemaakt hoeft te worden. Het is geen afkoopsom. Na of in plaats van een last onder dwangsom kan ook een last onder bestuursdwang worden opgelegd. Het bestuursorgaan kan dan zelf doen wat nodig is en de kosten daarvan op de overtreder verhalen.

Naast de vraag of een overtreding heeft plaatsgevonden is ook van belang wie de overtreder is. Een overtreding is een gedraging in strijd met het bepaalde bij of krachtens een wettelijk voorschrift. De overtreder is degene die de overtreding pleegt.
De overtreder is niet alleen de persoon die feitelijk in strijd met de wet handelt. Ook de (rechts)persoon binnen wiens verantwoordelijkheid een handelen door een ander plaatsvindt en die dit handelen heeft aanvaard wordt beschouwd als de overtreder. Dus een bedrijf dat niets doet tegen overtredingen die haar werknemers plegen. Ook kunnen bestuurders of anderszins leidinggevenden, persoonlijk, als overtreder worden aangemerkt. Natuurlijk als zij zelf de betreffende feiten hebben verricht maar ook als zij daar opdracht toe hebben gegeven en zelfs als zij wisten of hadden moeten weten dat de feiten plaatsvonden en daar desondanks, hoewel zij dat konden, niets tegen hebben gedaan. Dit houdt dus in dat de directeur van een bedrijf als persoon de opdracht kan krijgen de gevolgen van een overtreding ongedaan te maken, dus bijvoorbeeld na een milieuovertreding, waarbij de bodem verontreinigd is, deze te laten saneren.

Als de overtreder ondanks een dwangsom niets doet of als, en dat komt vaker voor, grote haast geboden is zoals bij het opruimen van asbest na een brand, kan de overheid er voor kiezen zelf handelend op te treden. Daarbij kan ook een persoon die niet bij de overtreding is betrokken, en dus geen overtreder is, gedwongen worden dit toe te staan. Deze hoeft echter niet de kosten hiervan te dragen. De betreffende overheid moet dan eerst zelf de kosten betalen en zien of dit verhaald kan worden op de overtreder.

Van belang is dat een dwangsom geen straf is. Het is een maatregel om herhaling van een overtreding te voorkomen of de gevolgen daarvan ongedaan te laten maken. Daardoor kan naast een dwangsom ook, als de wet de overtreding strafbaar heeft gesteld, een bestuurlijke boete opgelegd worden of strafrechtelijke vervolging plaatsvinden. Dezelfde overtreder kan dus een dwangsom verbeuren, daarna met een kostenverhaal geconfronteerd worden en daarnaast een bestuurlijke of strafrechtelijke boete of zelfs een gevangenisstraf opgelegd krijgen. Dit geldt niet alleen voor bedrijven, als rechtspersonen, maar ook voor bestuurders van bedrijven of zelfs leidinggevenden van een lager niveau als zij de mogelijkheid hebben een overtreding te beëindigen.

Voor bedrijven is compliance van groot belang. Bij overtredingen kunnen hoge dwangsommen verbeurd worden. Bewijs van overtredingen en het oordeel dat feiten een overtreding vormen is niet altijd juist. De overheid is niet altijd uw vriend, is niet altijd deskundig en heeft niet altijd gelijk.
Soms worden dwangsombesluiten gepubliceerd waardoor het vertrouwen van de markt in een onderneming ondermijnd kan worden.

Behalve voor bedrijven en ondernemers is ook voor bestuurders, niet eigenaren, en leidinggevenden, zoals QHSE-officers of KAN-functionarissen, compliance van belang. Zij kunnen met persoonlijke gevolgen geconfronteerd worden en hun belangen zijn niet altijd gelijk aan die van het bedrijf.

Juist bij toezicht en handhaving is het van belang snel deskundige rechtsbijstand in te schakelen. Termijnen waarbinnen gereageerd moet worden zijn vaak kort (zes weken), praten helpt vaak al niet meer en de gevolgen zijn groot.

Burgers staan vaak aan de andere kant en vragen de overheid juist op te treden. De overheid is hiertoe niet altijd bereid. Zij kan echter vaak wel gedwongen worden dwangsommen op te leggen, en zelfs deze te innen. Daartoe moet echter wel de juiste weg gevolgd worden. Een weg die veel deskundigheid vraagt. Zonder specialistische advocaat is de kans een onwillige overheid met succes tot ingrijpen te dwingen klein.

Interne deskundigen beschikken vaak wel over specialistische kennis met betrekking tot regelgeving die specifiek betrekking heeft op de activiteiten van het bedrijf en hebben vaak goed contact (gehad) met het bevoegd gezag. In het handhavingstraject zijn de relaties echter veranderd. Een meer afstandelijke adviseur is dan vaak gewenst. Zowel voor de interne relaties, waar de specialist vaak ook een positie heeft met betrekking tot de vermeende overtreding, als extern. Daarnaast is het op inhoud overleggen met contact-ambtenaren iets anders dan het procederen tegen handhavers en overheidsjuristen.

Het inschakelen van een gespecialiseerde advocaat door bedrijven, bestuurders en interne specialisten is nuttig.

Meer weten over onze dienstverlening?
Neem contact op
Alle advocaten binnen het rechtsgebied Bestuursrecht
Op de hoogte blijven?
Meld u aan voor de nieuwsbrief: