Menu
JPR Advocaten

Bestuursrecht

Nederland is een strikt gereguleerd land. De overheid zit, bij wijze van spreken, bij elke burger aan tafel en is de stille, en soms niet zo stille, vennoot van elke ondernemer. De overheid besluit over uw belangen.

Gelukkig is de macht van de overheid beperkt. Waar burgers alles mogen tenzij verboden, mag een bestuursorgaan niets tenzij toegestaan door een wettelijk voorschrift. Dit heet het legaliteitsbeginsel.

Elk overheidsoptreden, niet alleen staatsoptreden, heeft dus sterke juridische aspecten. Bij elk handelen van een overheid, een staatsorgaan maar ook de lagere organen, kunt u zich afvragen of dit is toegestaan, zowel wat betreft de inhoud als wat betreft de manier waarop wordt gehandeld. De regels die dit overheidshandelen en het toezicht daarop bepalen, vormen het bestuursrecht. De basis van het bestuursrecht is de Algemene wet bestuursrecht.

Het bestuursrecht is een apart deel van het recht. Om te kunnen procederen in het bestuursrecht bent u niet verplicht een advocaat of een jurist in te schakelen. De burger mag alles zelf doen; net zoals u een kruidnagel in een kies kunt duwen en er voor kunt kiezen niet naar de tandarts te gaan.

Het was ooit de bedoeling het bestuursrecht eenvoudig te maken. De procesregels in het bestuursrecht zelf zijn in het algemeen nog wel te overzien. De regels waar de overheid zich aan moet houden, het inhoudelijke bestuursrecht, zijn echter vaak erg ingewikkeld. Ook ambtenaren, soms zelf jurist, vinden daarin vaak moeilijk hun weg. Het bestuursrecht varieert van Europees recht tot besluiten van lokale wethouders. Daarnaast gelden heel veel beleidsregels die de overheid zichzelf gesteld heeft en waar zij zich aan moet houden.
En zoals u weet verandert beleid snel.

Terwijl de faillissementswet sinds 1893 niet veel veranderd is, is bijvoorbeeld het Europees recht met betrekking tot voedselveiligheid nauwelijks te volgen. Het voormalige productschap diervoeder is ooit om deze reden gestopt een verzamelbundel over dit recht bij te houden.

Het bestuursrecht is een van de meest gespecialiseerde delen van het recht. Een burger zonder advocaat staat eigenlijk in de ring als een amateur tegenover een professionele bokser. Die bokser is niet altijd uw vriend en als die al vriendelijk is, kan hij toch hard slaan.

Vergunning

De meeste ondernemers komen met het bestuursrecht in aanraking als zij een vergunning nodig hebben, bijvoorbeeld een omgevingsvergunning als gebouwd of veranderd gaat worden. Vroeger waren dit de bouw- en de milieuvergunning.

Vergunningen worden regelmatig ten onrechte geweigerd. Ook komt het vaak voor dat burgers bezwaar maken of een zienswijze indienen tegen een vergunning.

Juist die beslissingen over vergunningen zijn juridisch. De overheid moet zich aan precieze regels houden wat betreft inhoud en wijze van totstandkoming. Die laatste regels zijn er niet om ingewikkeld te doen, maar juist om te waarborgen dat besluiten zorgvuldig en goed geïnformeerd genomen worden zonder dat vriendjespolitiek een rol speelt.

Het is goed om in bezwaar, of u nu de aanvrager bent van een vergunning of degene die daartegen bezwaar maakt, juridische bijstand te hebben. Hoe informeel de contacten ook lijken, in bezwaar komt het besluit tot stand via de regels van de wet, het bestuursrecht.
U wilt zeker weten dat die regels in acht worden genomen en dat de procedure correct verloopt. Bij de gang naar de rechter, in beroep of hoger beroep, speelt dat nog meer.

Naast kennis van de regels is ook kennis van het spel belangrijk. Ook in een bestuursrechtelijk proces. Advocatuur is een vak: hoe wordt een standpunt het sterkst naar voren gebracht; op welk moment kan de meeste invloed worden uitgeoefend?

Die invloed wordt niet alleen bij een rechter of eerder in een bezwaarschriftenprocedure uitgeoefend. Soms is het ook verstandig al contact te hebben met het bestuursorgaan voordat een bezwaarschrift wordt ingediend of een vergunning wordt aangevraagd. Het bestuursorgaan moet immers over informatie beschikken om een beslissing te kunnen nemen en moet alle betrokken belangen afwegen. Het is goed als u in dat stadium al het juiste gewicht aan uw belangen geeft en de juiste informatie met overtuigingskracht deelt. Het is belangrijk het bestuursrecht te kennen om te weten wat én op welk moment u zaken naar voren moet brengen.

Bij sommige besluiten is geen bezwaar mogelijk. In die procedure wordt de mogelijkheid geboden na een ontwerpbesluit een zienswijze in te dienen. De overheid kan dan met de naar voren gebrachte zienswijze rekening houden wanneer het definitieve besluit wordt genomen. Als u een zienswijze indient, lijkt het te gaan om een informele procedure: inspraak. Let u er echter wel op dat hier net zo goed strikte regels gelden en dezelfde criteria worden toegepast als in bezwaar!

Als u een besluit aan de rechter voor wilt leggen dient u eerst bezwaar te maken of een zienswijze in te dienen. Zie dit als een ladder van rechtsbescherming waarbij u geen trede mag overslaan.

Het besluitproces van de overheid is een juridisch proces. In dat proces is het geven van uw mening niet zo relevant. Relevant zijn de criteria voor een beslissing en aantonen dat u daaraan voldoet.

In het bestuursrecht spelen vooral termijnen een rol. Elke stap in de rechtsbescherming is aan een termijn gebonden. Als u niet binnen zes weken in bezwaar of beroep gaat tegen een besluit is de kans voorbij. Het besluit heeft dan formele rechtskracht en wordt geacht rechtmatig te zijn zowel wat betreft de inhoud als de wijze van totstandkoming.

Ruimtelijke Ordening

Een bijzondere vorm van bestuursrecht is het ruimtelijk ordeningsrecht. Met dit instrument, waar het bestemmingsplan deel van uitmaakt, richt de overheid ons land in. De verschillende functies worden zo verdeeld dat iedereen zo min mogelijk last en gevaar van elkaar heeft: geen kerncentrale in een woonwijk, een goede verdeling tussen natuur en wonen. De ruimtelijke ordening bepaalt wat op een bepaalde plaats mag gebeuren. Het vaststellen van bestemmingsplannen, het besluiten over vrijstellingen daarvan en andere aspecten van het ruimtelijk ordeningsrecht zijn ingewikkelde procedures. Hier spelen enerzijds politieke keuzes een rol, maar anderzijds strenge regels met betrekking tot natuur, milieu en veiligheid.

Hoewel bestemmingsplannen gewijzigd kunnen worden moet de burger er enige zekerheid aan kunnen ontlenen. Daarom kan vaak bij een verslechtering van de situatie aanspraak gemaakt worden op planschade.

Milieurecht

Waar de overheid met een verstandige verdeling van activiteiten over een gebied probeert ervoor te zorgen dat burgers en bedrijven niet in elkaars vaarwater komen, probeert zij met hetzelfde doel met het milieurecht regels te stellen aan activiteiten. In plaats van het vergroten van afstand helpt, waar dit niet kan of geen effect heeft, ook het beperken van een activiteit.

Subsidies

Behalve met het stellen van regels bestuurt de overheid ook met het geven van subsidies. Op deze manier stimuleert de overheid wenselijk gedrag. Wel worden vaak aan subsidies voorwaarden verbonden en natuurlijk wordt de juiste besteding van subsidie gecontroleerd. Vaak is sprake van een drietrapsraket: eerst wordt de subsidie toegekend, daarna worden voorschotten betaald en op het einde, of telkens na een jaar, wordt gecontroleerd of aan alle voorwaarden is voldaan waarna wordt afgerekend.
Veel organisaties zijn afhankelijk van subsidies. In tijden van bezuiniging en het stoppen van subsidies wordt hard onderhandeld over bijdragen in de kosten van reorganisatie en soms over de voortzetting van de subsidie. Ook hier geldt dat tegen besluiten van de overheid rechtsbescherming open staat en zelfs bij subsidies kan daar met succes een beroep op worden gedaan.

Bestuurlijk toezicht

Een ander moment dat burgers met de overheid in contact komen is wanneer in hun omgeving regels worden overtreden en de overheid vraagt op te treden of wanneer de overheid langskomt om naleving van vergunningvoorschriften of andere opgelegde eisen te controleren: het bestuurlijk toezichten de handhaving.

Toezichthouders hebben toegang tot elk bedrijf en mogen daar alle noodzakelijke informatie opvragen en administratie inzien en meenemen. Er hoeft dan niet eens een serieuze verdenking te zijn dat de regels overtreden zijn. Als u niet meewerkt, bent u strafbaar.

Als de overheid eenmaal meent een overtreding vastgesteld te hebben krijgt u de kans te reageren op de eventueel voorgenomen handhaving. Dit kan zijn een last onder dwangsom, een last onder politiedwang of een bestuurlijke boete. Ook kunnen vergunningen of erkenningen ingetrokken worden.

Een last onder dwangsom houdt in dat de overheid de burger iets wil laten doen of verbieden waarbij een bedrag verschuldigd wordt als niet wordt meegewerkt. De last onder bestuursdwang gaat nog verder: de overheid zal dan zelf ingrijpen en de kosten van het ingrijpen op de overtreder verhalen. Het kan dan gaan om het slopen van een illegaal bouwwerk, het opruimen van de gevolgen van een milieuovertreding of het sluiten van een bedrijf zonder vergunning.
Het zijn beslissingen waar de toekomst van een bedrijf vanaf kan hangen of die een burger voor hoge kosten kan stellen.

Ook kan de overheid ervoor kiezen, als de wet dit toelaat, om in plaats van via het strafrecht via het bestuursrecht een straf op te leggen. Een bestuurlijke boete kan zeer hoog oplopen. Als u het hier niet mee eens bent, kunt u ook een beroep doen op de rechter. Een voordeel van een bestuurlijke boete is dat er geen sprake is van een strafblad. Dit neemt niet weg dat er wel gevolgen aan verbonden kunnen worden. Zo kunnen erkenningen en certificeringen, bijvoorbeeld voor het uitvoeren van bodemsaneringen, ingetrokken worden wegens betrokkenheid bij een overtreding.

Als gevolg van een overtreding kan ook een vergunning worden ingetrokken, als maatregel om herhaling te voorkomen maar ook als straf. Een trend hierin is de bestuurdersaansprakelijkheid. Leidinggevenden worden steeds vaker persoonlijk aangesproken.

In het bestuursrecht is sprake van inhoudelijke regels, die per onderwerp verschillen, en van procedureregels. Een deel daarvan gaat over de totstandkoming van een besluit en is voor elk besluit hetzelfde. De Algemene wet bestuursrecht gaat ervan uit dat een besluit op de juiste wijze tot stand is gekomen.
De overheid moet alle relevante informatie verzamelen. Alle feiten en belangen moeten tegen elkaar afgewogen worden en het besluit moet goed gemotiveerd zijn.
Daarnaast spelen algemene beginselen van behoorlijk bestuur een rol, beginselen die niet altijd in de wet staan. Op grond van het gelijkheidsbeginsel moeten gelijke gevallen gelijk behandeld worden. Vervelend is dat vaak wel verschillen aan te wijzen zijn. Een beroep op het gelijkheidsbeginsel is niet vaak succesvol.
Het vertrouwensbeginsel gaat ervan uit dat een toezegging van de overheid zekerheid moet bieden. Hier is van belang dat de toezegging wel van het bevoegd orgaan moet komen, terwijl burgers meestal alleen contact hebben met een ambtenaar zodat een beroep op het vertrouwensbeginsel niet snel zal slagen. Daarnaast geldt het vertrouwensbeginsel niet als dit in strijd komt met de belangen van andere burgers. In dat geval kan hoogstens schade verhaald worden, die veroorzaakt is doordat op de toezegging van het orgaan vertrouwd is.

Overheidsaansprakelijkheid

Beslissingen of handelingen van de overheid kunnen ook schade veroorzaken. Normaal is er na een ongunstig voorval alle tijd om actie te overwegen. Schadeclaims verjaren langzaam. Bij aansprakelijkheid wegens een onrechtmatig besluit ligt dat anders. Na een besluit is er zes weken de tijd om bezwaar te maken of beroep in te stellen. Als niet tijdig bezwaar wordt gemaakt, gaat de kans voorbij iets tegen het besluit te doen. Als tegen een besluit geen bezwaar of beroep wordt ingesteld, krijgt het formele rechtskracht. Het wordt dan geacht rechtmatig te zijn zowel wat betreft totstandkoming als inhoud. Er is dan, hoe groot de gemaakte fouten ook zijn en wat voor gevolgen daaruit voortvloeien, geen sprake van een onrechtmatige daad en dus geen grondslag voor een vergoeding. De verjaringstermijn is dus eigenlijk zes weken.

Gelukkig kan in de meeste gevallen pro-forma bezwaar gemaakt worden: er kan een brief worden gezonden waarin summier staat dat bezwaar wordt gemaakt. Op een later tijdstip kunnen de gronden van het bezwaar ingezonden worden. De termijn waarbinnen bezwaar ingesteld moet worden, is dan in elk geval gered.

Als een besluit onrechtmatig is, is alleen plaats voor vergoeding van schade als niet hetzelfde besluit met dezelfde gevolgen ook op een rechtmatige wijze tot stand was gekomen. Een gewonnen procedure geeft niet altijd recht op schadevergoeding.

De procedures

De bestuursrechtelijke procedure is in het kort als volgt.

Na een voorbereiding neemt het bestuursorgaan een besluit. Soms is de voorbereidingsfase afgewikkeld door middel van een formele procedure. Het besluit wordt dan voorafgegaan door een ontwerpbesluit. De burger kan tegen het ontwerpbesluit een zienswijze indienen.

In het algemeen kan tegen het besluit door het indienen van een bezwaarschrift bezwaar gemaakt worden. Het bezwaarschrift moet worden ingediend bij het orgaan dat het besluit heeft genomen. Maar: indien er eerst sprake is geweest van een ontwerpbesluit dient er bij de rechtbank beroep ingesteld te worden.

Tegen het door het bestuursorgaan genomen besluit op bezwaar kan de burger in beroep gaan door een beroepschrift in te dienen bij de rechter.

Het (ontwerp-)besluit moet altijd vermelden hoe hiertegen stappen ondernomen kunnen worden. Vervolgens kan als men het niet eens is met de uitspraak van de rechter nog in hoger beroep. Soms is dit laatste niet het geval. Bij sommige besluiten moet namelijk beroep direct ingediend worden bij het hoogste rechter, de Raad van State, de Centrale Raad van Beroep of het College van Beroep voor het bedrijfsleven.

In elke fase zal de burger gehoord worden. Het is verstandig tevoren het verhaal op papier te zetten, een zogenaamde pleitnota. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van de bijstand van een advocaat. Het is verstandig goed na te denken over de pleitnota en deze niet te lang te maken.

De burger wordt, tenzij hij willens en wetens misbruik maakt van zijn recht in beroep te gaan en wetend dat hij zijn doel hiermee niet kan behalen, niet tot een proceskostenvergoeding veroordeeld. Ook niet al het om een rechtspersoon gaat. De overheid moet wel betalen als zij verliest. Bij de proceskostenvergoeding gaat het niet om de echte kosten, maar om een bij wet vastgesteld bedrag dat zo laag is dat hiervan nooit professionele rechtsbijstand betaald kan worden. De echte proceskosten zijn altijd hoger.

Het bestuursrecht is ingewikkeld en er zijn vaak grote belangen mee gemoeid. Zoek deskundige hulp als u hiermee geconfronteerd wordt!

Het bestuursrecht bepaalt vaak of u wel of niet kunt ondernemen. Het gaat niet zoals bij contracten om een enkele deal, maar om uw hele bestaan. Het lijkt alsof de overheid een gesprek met u aangaat, maar u zit in een juridisch proces. Het is verstandig u hierbij te verzekeren van deskundige bijstand. U zoekt deskundigen voor uw boekhouding en voor het onderhoud van uw wagenpark. Neem dan ook bij juridische vragen contact op met JPR Advocaten.

Bestuursrecht is een aparte tak van sport waarin specialistische kennis gevraagd is. Het gaat meestal om grote belangen. Schakel een advocatenkantoor in met in het bestuursrecht gespecialiseerde advocaten. Zij kunnen met u beoordelen hoe de kwestie moet worden aangepakt, u voorbereiden en coachen zodat u desgewenst zelf de zittingen kunt doen. Maar zoek deskundige begeleiding!

Meer weten over onze dienstverlening?
Neem contact op
Alle advocaten binnen het rechtsgebied Bestuursrecht
Op de hoogte blijven?
Meld u aan voor de nieuwsbrief: