Tweetrap: erfgenaam of niet? De Hoge Raad geeft duidelijkheid

De Hoge Raad heeft onlangs een uitspraak¹ gedaan over een tweetrapsmaking. Daarbij stond de vraag centraal of een onder een voorwaarde benoemde erfgenaam daadwerkelijk erfgenaam wordt als die voorwaarde al is vervuld op het moment van overlijden van de erflater. Ook geeft de Hoge Raad duidelijkheid over de gevolgen voor de legitieme portie. In deze blog bespreek ik deze uitspraak.

Wat is een tweetrapsmaking?

Een tweetrapsmaking is een bijzonder testament. Daarin wordt eerst de een en vervolgens een ander benoemd tot erfgenaam, op basis van vooraf in het testament bepaalde voorwaarden. Het gaat dus om een erfenis die in twee “trappen” wordt verdeeld in de tijd.

Hoe werkt een tweetrapsmaking?

Een tweetrapsmaking is een bijzonder testament. Daarin wordt eerst de een en vervolgens een ander benoemd tot erfgenaam, op basis van vooraf in het testament bepaalde voorwaarden. Het gaat dus om een erfenis die in twee “trappen” wordt verdeeld in de tijd.

Juridisch is een tweetrapsmaking een erfstelling onder voorwaarde. De eerste erfgenaam wordt benoemd onder een ontbindende voorwaarde, meestal zijn overlijden. Hij wordt de ‘bezwaarde’ genoemd. Zijn opvolger als erfgenaam wordt benoemd onder een opschortende voorwaarde, die aansluit bij de ontbindende voorwaarde. Hij wordt ‘verwachter’ genoemd.

Als de voorwaarde in werking treedt is de bezwaarde geen erfgenaam meer en wordt de verwachter erfgenaam. De bezwaarde moet hetgeen hij heeft gekregen, afdragen aan de verwachter. Als de bezwaarde niet meer leeft rust die verplichting op zijn erfgenamen. Het vermogen dat onder die tweetrapsmaking valt, behoort dan niet tot de nalatenschap van de bezwaarde. De verwachter krijgt deze erfenis van de oorspronkelijke erflater. Dat geldt ook voor de erfbelasting.

Ook andere voorwaarden mogelijk

Er zijn ook andere voorwaarden mogelijk bij een tweetrapsmaking. In de uitspraak van de Hoge Raad ging het om een faillissement of een wettelijke schuldsaneringsregeling (WSNP) van de bezwaarde erfgenaam.

Meer weten over dde tweetrapsmaking? 

Paul denkt graag met je mee over deze juridische constructie.

Contact opnemen

Wat was er aan de hand?

Opa heeft in 2016 een testament gemaakt. Daarin staat een tweetrapsmaking. Zijn twee kinderen, een zoon en een dochter, zijn de bezwaarde erfgenamen. De verwachters zijn twee kleinkinderen, de kinderen van zijn zoon. De tweetrap treedt in werking bij het faillissement van een bezwaarde of het van toepassing worden van de wettelijke schuldsaneringsregeling. De dochter is benoemd tot executeur.

De zoon was in 2013 failliet gegaan. In maart 2018 wordt dat faillissement omgezet in een wettelijke schuldsaneringsregeling. Opa was in januari 2018 al overleden. De bewindvoerder in de schuldsaneringsregeling maakt aanspraak op de legitieme portie.

Legitieme portie

Afstammelingen (kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen) hebben recht op een legitieme portie. Dat is de helft van wat zij normaal gesproken zouden erven. Van de legitieme portie wordt afgetrokken wat de legitimaris (de afstammeling die tijdig een beroep op zijn legitieme portie heeft gedaan) op grond van het erfrecht krijgt. Dat geldt ook als de legitimaris de erfenis verwerpt. Daar zijn echter een aantal uitzonderingen op. Een daarvan is een erfenis onder een voorwaarde.

Waar ging de procedure over?

1. Is de zoon op grond van de tweetrapsmaking erfgenaam geworden?
2. Wat is de waarde van een erfenis onder voorwaarde, die in aftrek komt op de legitieme portie?

Beslissing Hoge Raad

1. De zoon is geen erfgenaam geworden. Hij was failliet toen opa overleed. De ontbindende voorwaarde van zijn benoeming tot erfgenaam was dus vervuld. De kleinkinderen werden dus direct erfgenaam in plaats van hun vader.
2. Hoewel de zoon dus geen erfgenaam was, oordeelde de Hoge Raad ook over de waardering van een erfenis onder een voorwaarde. Daarover bestond een verschil van mening in de rechtspraak en de literatuur. De Hoge Raad oordeelt dat bij de waardering rekening moet worden gehouden met de voorwaarde. Het gaat om de feitelijke waarde die een erfgenaam krijgt als erfenis of kan krijgen. De ontbindende voorwaarde zorgt ervoor dat de erfenis in feite niets waard is. Een dergelijke erfenis komt niet in mindering van de legitieme portie. Anders zou die portie ten onrechte weinig of niets waard zijn.

Uitkomst

De bewindvoerder in de schuldsaneringsregeling van de zoon heeft recht op de volledige legitieme portie van de zoon. De erfgenamen (de dochter en zijn twee kinderen) moeten die betalen.

Tweetrapsmaking: vraag tijdig advies aan

Een tweetrapsmaking is een ingewikkelde juridische constructie met veel haken en ogen. Vraag daarom tijdig advies over jouw rechten en plichten als jij daarbij betrokken bent. De erfrecht advocaten van JPR helpen je graag verder.

Hoge Raad 29 mei 2026, ECLI:NL:HR:2026:813. Het beroep was gericht tegen een uitspraak van het gerechtshof Den Haag van 3 december 2024, ECLI:NL:GHDHA:2024:2349.