Menu
JPR Advocaten

Intellectuele eigendom

Intellectuele eigendom: bescherming van creaties en rechten

Zoals onder het kopje ‘Intellectueel eigendom en ICT' is aangegeven, is het intellectuele eigendom een verzamelnaam voor alle rechten die gevestigd kunnen worden op uitvindingen, producten, (handels)namen, tekeningen, werken en merken. Intellectuele eigendomsrechten bepalen kortgezegd wat derden mogen doen met andermans creatie of recht. Het intellectueel eigendomsrecht wordt ook wel IE-recht genoemd.

Bij intellectuele eigendom kan worden gedacht aan:

  • Auteursrecht, de juridische bescherming van creatieve prestaties zoals bijvoorbeeld een boek, architectuur, foto’s en film;
  • Chipsrecht / Halfgeleidersrecht, biedt juridische bescherming op het ontwerp van chips, microprocessors en andere halfgeleiders;
  • Databankenrecht, biedt bescherming aan rechthebbende op een databank. In een databank worden bepaalde gegevens opgeslagen. Voorbeelden zijn een (digitaal) telefoonboek en een spoorboekje maar ook een databank die bepaalde selectiecriteria van internetgebruikers bijhoudt;
  • Handelsnaamrecht, de juridische bescherming van een handelsnaam;
  • Kwekersrecht, geeft de kweker van een nieuw plantenras juridische bescherming tegen gebruik of verhandeling door een ander;
  • Merkenrecht, de juridische bescherming van merken;
  • Naburige rechten, geven een producent en/of een uitvoerend kunstenaar zoals een zanger of toneelspeler het recht te beslissen over opname, vermenigvuldiging en uitzending van een uitvoering;
  • Octrooirecht, betreft de bescherming van uitvindingen;
  • Tekeningen- en modellenrecht, de juridische bescherming tegen gebruik van een 2-dimensionaal patroon of tekening en tegen het gebruik van 3-dimensionale voorwerpen (modellen).

Eigendom van intellectuele rechten

Het eigendomsrecht is het meest omvattende recht dat een persoon op een object kan hebben. De eigenaar van een object mag dat object gebruiken en kan aan anderen rechten op het object verstrekken. De eigenaar is bevoegd om eigendomsrechten over te dragen. Ook kan de eigenaar iedereen aanspreken en zijn eigendomsrechten op het object opeisen. Dit zijn de algemene regels van eigendom die gelden voor zaken. Voor eigendomsrechten gelden deze regels niet zonder meer. Voor intellectuele eigendom gelden andere regels.

Het Nederlandse recht kent als uitgangspunt namelijk zowel de vrijheid van mededinging als ook de vrijheid om voort te bouwen op de ideeën van anderen en de vrijheid om producten na te maken. Het intellectuele eigendom maakt op deze vrijheden een uitzondering. Ondanks de genoemde vrijheden ontstaat door intellectuele eigendom toch een recht op bescherming tegen inbreuk door anderen. Bijvoorbeeld omdat de bedenker de kans moet krijgen om de investeringen in de ontwikkeling van een product terug te verdienen.

De meeste intellectuele eigendomsrechten eindigen op enig moment. De rechthebbende kan zich slechts gedurende een bepaalde tijd tegen inbreuk op zijn recht beschermen. Ook is het recht niet absoluut. De rechthebbende moet bepaalde acties van derden gedogen. Dit worden de wettelijke beperkingen op het intellectueel eigendom genoemd.

In het intellectuele eigendom heeft ieder intellectueel eigendomsrecht een eigen object. Dat kan een naam zijn, zoals in het handelsnaamrecht. Het kan een boek zijn, dan spreken we van een auteursrecht. In het intellectuele eigendomsrecht gaat het om het recht zelf. Het is dus een niet stoffelijk object, ook wel immaterieel recht genoemd. Dat maakt ook dat intellectuele eigendomsrechten juridisch niet worden gezien als zaak, maar als vermogensrecht. Dit heeft invloed op de regels die op intellectuele eigendom van toepassing zijn.

Op een object kunnen meerdere intellectuele eigendomsrechten rusten.

Juridische discussies

Het intellectueel eigendomsrecht is overdraagbaar. Het kan worden verpand en is vatbaar voor beslag. Dit maakt al duidelijk dat een scala aan juridische discussies kan ontstaan over intellectuele eigendom. Nog los van de vraag of een bepaald recht wel voldoet aan de vereisten, kunnen de nodige vragen opkomen. Is sprake van een toelaatbaar merk? Bestond het product nog niet? Heeft een naam / teken / model voldoende onderscheidend vermogen? Is er geen sprake van misleiding? Is er verwarringsgevaar?

Handhaving van intellectuele eigendom

Als een ander ten onrechte gebruik maakt van een intellectueel eigendomsrecht, kan daartegen worden opgetreden. De rechthebbende op een recht dient daartoe zelf actie te ondernemen. Er zijn verschillende procesrechtelijke mogelijkheden om intellectuele eigendomsrechten te handhaven. Zowel nationale als Europese regelingen bieden de mogelijkheid om een procedure te starten tegen een inbreuk. In deze regelingen wordt bepaald wat de juridische status is van een recht, wat de juridische status is van de rechthebbende en hoe het recht moet worden gehandhaafd.

In Nederland zijn inmiddels meerdere belangenorganisaties ontstaan. Deze organisaties treden namens hun leden op voor hun belangen. Voorbeelden van belangenorganisaties zijn: de Nederlandse Vereniging van Producenten en Importeurs van beeld en geluidsdragers (NVPI), Business Software Alliance (BSA), SNB-REACT (voorheen Stichting Namaakbestrijding) en Bescherming Rechten Entertainment Industrie Nederland (Stichting BREIN).

Buitenlandse inbreuk op intellectuele eigendom

Het komt voor dat buitenlandse partijen inbreuk maken op een recht. Indien rechthebbenden dat vermoeden, kunnen zij direct een buitenlandse procedure starten. Meestal wordt echter eerst de douane ingeschakeld om op te treden. De douane heeft ook de mogelijkheid om zelf actie te ondernemen. Indien de douane inbreuk op een intellectueel eigendomsrecht vermoedt, worden de goederen van de vermeende inbreuk makende partij tijdelijk tegengehouden. De rechthebbende wordt op deze wijze in de gelegenheid gesteld om onderzoek te doen en om een procedure te starten.

Strafrechtelijke handhaving

Het intellectuele eigendom heeft ook een strafrechtelijk component. Elke intellectuele eigendomswet bevat strafrechtelijke bepalingen. Dat is noodzakelijk voor het geval een bepaalde inbreuk gevaar oplevert of zou kunnen opleveren voor de openbare orde of volksgezondheid. De wetgever heeft daarbij het oog op vormen van namaak die ernstige schade kunnen toebrengen aan de Nederlandse samenleving. Als voorbeelden worden genoemd schadelijke (of niet-werkzame) geneesmiddelen. Maar ook ondeugdelijke onderdelen van auto’s en medische apparatuur die door valse stickers lijken te zijn gecontroleerd op kwaliteit maar dat niet zijn. In deze gevallen kan strafrechtelijk worden opgetreden. Dit wordt ook wel intellectuele eigendomsfraude genoemd.

Procedures

Op basis van opgedane ervaring in eerdere procedures weten wij de weg in het intellectuele eigendom. Meestal wordt in geval van inbreuk op een intellectueel eigendomsrecht een kort geding gevoerd om een verbod op de inbreuk te vragen. Ook kan de rechthebbende beslag (laten) leggen en schadevergoeding vorderen. Als advocaat is het onze taak om u te adviseren en, daar waar nodig, te procederen. Onze website is zo ingedeeld dat u per intellectueel eigendomsrecht kunt nalezen wat de mogelijkheden zijn. Maar u mag ons uiteraard ook altijd bellen of e-mailen met een concrete vraag.

Meer weten over onze dienstverlening?
Neem contact op
Op de hoogte blijven?
Meld u aan voor de nieuwsbrief: