Menu
JPR Advocaten

Auteursrecht

Auteursrecht is het meest voorkomende intellectuele eigendomsrecht. Elk nieuw en oorspronkelijk werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt beschermd door de Auteurswet. Auteursrechten kunnen de maker van een werk helpen om misbruik van een werk te voorkomen. De auteursrechthebbende heeft het exclusieve recht een werk te vermenigvuldigen en te openbaren. Naast deze exploitatierechten verkrijgt de maker tevens persoonlijkheidsrechten over een werk. Via een licentie kan de auteur anderen toestemming geven een werk te gebruiken onder bepaalde voorwaarden. Er zijn daarnaast belangrijke beperkingen op het auteursrecht te vinden in de wet. Het auteursrecht kan zowel via het civiele recht als het strafrecht worden gehandhaafd.

Naast het Auteursrecht beschermt ook de Wet Naburige Rechten de belangen van kunstenaars en artiesten. Deze wet voorziet vooral op de bescherming van de uitvoering van een werk. Zo mag een dansvoorstelling niet zomaar worden vastgelegd en is het (her)uitzenden van opnames van een uitvoerend kunstenaar niet altijd toegestaan.

Vastleggen rechten

Auteursrechten hoeven niet officieel te worden geregistreerd. Zolang een werk een eigen oorspronkelijk karakter heeft en de persoonlijke stempel van de maker draagt wordt een werk automatisch auteursrechtelijk beschermd. Het gebruik van een copyrightvermelding is dan ook niet noodzakelijk om een foto of tekst te beschermen. Bewijsrechtelijk is het wel verstandig om een werk te registreren of om schetsen te bewaren. Een werk kan geregistreerd worden bij een notaris. Daar zijn veelal wel kosten aan verbonden. Door het werk te laten registeren bij een notaris kan de auteur eenvoudiger bewijzen daadwerkelijk de maker te zijn van een bepaald werk indien dat juridisch wordt betwist.

Opdrachtgeversauteursrecht

In bepaalde gevallen krijgt niet de maker maar de opdrachtgever van een werk de exclusieve auteursrechten. Om opdrachtgeversauteursrecht te voorkomen kan een opdrachtgever of auteur middels een overeenkomst vastleggen wie de exclusieve auteursrechten verkrijgt van een werk. Indien partijen niets overeenkomen is het voor het verkrijgen van de rechten vaak doorslaggevend onder welke naam een werk voor het eerst wordt gepubliceerd.

Gemeenschappelijk auteursrecht

In bepaalde gevallen verkrijgen twee of meer personen het auteursrecht over een werk, bijvoorbeeld via erfgenaamschap, gezamenlijk auteurschap of overdracht van auteursrechten. In dat geval ontstaat er een gemeenschappelijk auteursrecht. Bij gemeenschappelijk auteursrecht is, indien toestemming is vereist van de rechthebbende, medewerking vereist van alle rechthebbenden. Dit tenzij partijen anders overeenkomen.

Duur van auteursrecht

In geen enkel land is auteursrecht eeuwig durend. In Nederland vervalt het auteursrecht 70 jaar na de dood van de maker. Indien auteursrechten in handen zijn van een bedrijf geldt er een beschermingstermijn van 70 jaar na de eerste publicatie van een werk. Diezelfde beschermingstermijn is van toepassing indien de maker van een werk anoniem is. De regels met betrekking tot de beschermingsduur van het auteursrecht zijn tijdens de Berner Conventie vastgesteld. In een groot aantal Europese landen zoals Duitsland en Frankrijk geldt dan ook dezelfde beschermingsduur van werken van kunst en letterkunde als in Nederland.

Publiek domein

Een auteur kan een werk zelf tot publiek domein verklaren. Daarnaast wordt een werk publiek domein zodra de beschermingsduur van een auteursrechtelijk beschermd werk verloopt. Indien een werk onderdeel wordt van het publieke domein kan het vrijelijk worden gekopieerd en verveelvoudigd.

Afgeleid werk

Indien een werk in zijn geheel of gedeeltelijk wordt gebaseerd op een ander werk kan er sprake zijn van een afgeleid werk. In dat geval is het van belang dat er niet meer van het originele werk is overgenomen dan nodig, zodat er sprake is van een zelfstandig beschermd werk. Een afgeleid werk mag niet zomaar worden gereproduceerd of worden gepubliceerd.

Plagiaat

Het Auteursrecht beschermt geen objectieve feitelijkheden. Daarom wordt in principe alleen de subjectieve vorm en niet de inhoud beschermd. Het is dus toegestaan om in een andere bewoording hetzelfde op te schrijven. Indien de ideeën van iemand anders opzettelijk worden overgenomen zonder bronvermelding is er echter wel sprake van plagiaat.

Parodie

Een parodie van een werk kan op zichzelf een nieuw werk vormen dat auteursrechtelijk wordt beschermd. Het moet wel gaan om een geslaagde parodie, waarbij niet meer is overgenomen dan noodzakelijk is voor de grap. Daarnaast moet er bij een parodie altijd een komisch effect aanwezig zijn.

Onafhankelijk van elkaar hetzelfde werk

In zeldzame gevallen maken twee personen onafhankelijk van elkaar hetzelfde werk. Zo kunnen twee fotografen toevalligerwijs een foto van hetzelfde object maken die praktisch hetzelfde is. Als dat het geval is verkrijgen beide fotografen het auteursrecht over de foto. Vaak volgt er in dit soort gevallen een gang naar de rechter. Het is dan aan de rechter om te toetsen of de vermeende inbreukpleger onafhankelijk op hetzelfde heeft kunnen komen.

Persoonlijkheidsrechten

Naast de exploitatierechten verkrijgt de auteur van een werk ook persoonlijkheidsrechten, deze rechten worden ook wel morele rechten genoemd. Waar exploitatierechten voornamelijk zakelijk van belang zijn, beschermen persoonlijkheidsrechten vooral de integriteit van de auteur. Het is dan ook niet mogelijk om persoonlijkheidsrechten over te dragen. Via het persoonlijkheidsrecht kan een maker zich onder andere verzetten tegen:

  • wijziging of misvorming van een werk;
  • openbaarmaking van een werk zonder naamsvermelding;
  • openbaarmaking van een werk onder een valse naam.

Overdragen exploitatierechten

De maker van een werk kan er ook voor kiezen de exploitatierechten van een werk over te dragen. Vaak gebeurt dat in vorm van een exclusieve licentie. De rechten om een werk te kopiëren en te publiceren komen in dat geval geheel in handen van een andere partij. Het is echter niet mogelijk om afstand te doen van persoonlijkheidsrechten.

Licenties

Naast het overdragen van de volledige rechten kan de maker er ook voor kiezen auteursrechten in een beperktere vorm over te dragen. Met het sluiten van een licentie kan een auteursrechtelijk verbod voor anderen om een werk te gebruiken worden opgeheven. Licenties worden vaak tegen betaling verstrekt. Op deze manier kan een fotograaf ervoor kiezen om het gebruik van zijn foto’s voor een website toe te staan zonder dat hij de volledige auteursrechten over de betreffende foto’s kwijtraakt.

Softwarelicenties

Om software in gebruik te nemen is het noodzakelijk om de software te kopiëren naar het werkgeheugen van bijvoorbeeld een computer of smartphone. Zoals eerder is vastgesteld moet de rechthebbende eerst toestemming geven voor het openbaren of kopiëren van een werk. Makers van software kiezen er daarom vaak voor om toestemming te verstrekken in de vorm van een standaardlicentie. Het is ook mogelijk om zelf een licentie op te stellen of te laten opstellen. Als u geïnteresseerd bent in het laten opstellen van een licentie kunt u hier contact opnemen met JPR Advocaten.

Open source licentie

Licenties kunnen ook worden toegepast om vrije toegang van een werk via het Auteursrecht juist te garanderen. Dat is onder andere het geval bij open source-licenties. Zo is in de voorwaarden van een open source-licentie opgenomen dat de broncode van de software voor iedereen beschikbaar moet zijn. Indien software met een open source-licentie verder wordt verspreid geldt de absolute voorwaarde dat dit altijd inclusief de bijbehorende open source-licentie moet gebeuren.

Uitzonderingen Auteurswet

In de Auteurswet staan uitzonderingen waarbij het gebruik van een werk zonder toestemming is toegestaan. Zo mag een werk onder andere worden gekopieerd en verveelvoudigd voor:

  • Studiedoeleinden. Er wordt geen inbreuk gemaakt op het auteursrecht als het gebruik van een werk alleen dient voor eigen oefening of studie. Dit heeft ook wel een thuiskopie. Er mag in het geval van een thuiskopie geen sprake zijn van een commercieel oogmerk.
  • Het citeren van een werk. In het geval van citaatrecht kan een klein gedeelte van een tekst of ander werk worden gebruikt indien aan de wettelijke voorwaarden is voldaan. Zo moet een citaat altijd over een bronvermelding beschikken. Naast een citaat van een stuk tekst is het ook mogelijk om beeldcitaat te gebruiken. Hiervoor is het van belang dat de afbeelding functioneel wordt gebruikt en niet louter als versiering.
  • Gebruik in de media. Vanwege journalistieke doeleinden mogen nieuwsmedia in bepaalde gevallen bepaalde werken vergoedingsvrij overnemen.
  • Wetenschappelijke doeleinden. Deze uitzondering is van toepassing van peuter-onderwijs tot postdoctoraal onderwijs. Commercieel onderwijs wordt echter uitgesloten van deze uitzondering.

Openbare gebouwen

Naast de bovengenoemde uitzonderingen staan er meer excepties in de Auteurswet. Zo worden ook de rechten van een architect beschermd door de Auteurswet. Zo is het volgens de wet in bepaalde gevallen niet toegestaan foto’s, schilderijen of andere 2D-afbeeldingen te maken van openbare werken. Een gebouw of beeldhouwwerk mag wel worden vastgelegd indien het een vast onderdeel is van het straatbeeld.

Downloadverbod

Er worden tegenwoordig veel inbreuken gemaakt op auteursrechten doordat software en muziek uit illegale bron wordt gedownload. Tot april 2014 was downloaden in Nederland gewoon toegestaan, doordat het downloaden onder ‘huishoudelijk gebruik zonder commercieel oogmerk’ viel. Daar is verandering in gekomen doordat het Hof van Justitie in 2014 heeft bepaald dat de Auteurswet het downloaden uit illegale bron niet mag toestaan waardoor er een downloadverbod is ontstaan.

Thuiskopieheffing

De thuiskopieheffing is ingevoerd om de misgelopen inkomsten van auteursrechthebbenden te compenseren. Voor (lege) gegevensdragers zoals een beschrijfbare CD of harde schijf is het betalen van een thuiskopievergoeding verplicht. De vergoeding wordt geïnd door Stichting Thuiskopie.

Kopieerbeveiligingen

Naast de thuiskopieheffing kan de rechthebbende een auteursrechtelijk werk ook beschermen met behulp van een kopieerbeveiliging. In dat geval wordt er vaak gesproken over Digital Rights Management (DRM). Bij DRM wordt informatie op een gegevensdrager meestal versleuteld. Hierdoor kan een werk zoals een film wel worden bekeken maar niet gekopieerd. Bij veel software wordt DRM toegepast door een bepaalde toegangscode te koppelen aan een programma die moet worden ingetypt alvorens het programma in gebruik kan worden genomen.

Indien een foto zonder toestemming van de fotograaf op een website wordt geplaatst kan er sprake zijn van een schending van de Auteurswet. In dat geval kan de auteursrechthebbende een schadevergoeding eisen. Het is mogelijk om de Auteurswet civielrechtelijk en strafrechtelijk te handhaven.

Civielrechtelijke handhaving

De maker of de auteursrechthebbende kan handhavend optreden tegen een inbreuk op het auteursrecht. Indien er sprake is van een schending van het auteursrecht kan onder meer het volgende gevorderd worden:

  • een onrechtmatigheidsverklaring of een rechtmatigheidsverklaring;
  • een verbod (op straffe van dwangsom);
  • een schadevergoeding in geld en/of afdracht van de winst;
  • een rectificatie of het laten terugroepen van exemplaren;
  • opeising van de inbreuk makende exemplaren;
  • nevenvorderingen, zoals een schadevergoedingscomponent, veroordeling in de proceskosten en een uitvoerbaarverklaring bij voorraad.

Strafrechtelijke handhaving

Het is ook mogelijk om een inbreuk op het auteursrecht strafrechtelijk aan te vechten. Het is een misdrijf om opzettelijk auteursrechten te schenden door een werk te kopiëren, openbaar te maken of te verspreiden. Doordat het officieel om een misdrijf gaat zijn poging tot een inbreuk en medeplichtigheid bij het overtreden van de Auteurswet tevens strafbaar. Naast het beschermen van exploitatierechten kan ook het aantasten van het persoonlijkheidsrecht worden aangevochten bij de rechter.

Naburige rechten

Naast de Auteurswet bestaat ook de Wet Naburige rechten. Deze wet beschermd uitvoerende kunstenaars, zoals een dansgroep of orkest dat live muziek maakt. Het werk van een uitvoerende kunstenaar mag alleen in het geval van toestemming worden opgenomen of gereproduceerd. Een artiest kan zich verzetten tegen:

  • het opnemen van een uitvoering;
  • het reproduceren van een opname van een uitvoering;
  • het verkopen, verhuren, uitlenen, afleveren of anderszins in het verkeer brengen van een opname van een uitvoering of van een reproductie daarvan;
  • het uitzenden, heruitzenden of het beschikbaar stellen voor het publiek of op een andere wijze openbaar maken van een uitvoering of een opname van een uitvoering.

Handhaving naburige rechten

De handhaving van de Wet Naburige Rechten komt grotendeels overeen met de handhavingsbepalingen in de Auteurswet. Zo kan er een schadevergoeding worden gevorderd en kunnen inbreuk makende objecten worden opgeëist. Een verschil is dat bij een inbreuk op de Wet Naburige Rechten ook het toegangsgeld dat is betaald voor het bijwonen van een uitvoering kan worden opgeëist.

Indien u op zoek bent naar een advocaat die gespecialiseerd is in Auteursrecht of de Wet Naburige Rechten of er informatie over wilt aanvragen kunt u contact opnemen met JPR Advocaten. JPR Advocaten heeft ruime ervaring in het behartigen van auteursrechtelijke belangen en kan juridisch advies vertrekken bij:

  • het verwerven van auteursrechten;
  • het opstellen van distributie- en licentieovereenkomsten;
  • handhaving van auteursrechten;
  • handhaving naburige rechten.

Kijk hier voor de actualiteiten op het gebied van auteursrechten.

Meer weten over onze dienstverlening?
Neem contact op
Op de hoogte blijven?
Meld u aan voor de nieuwsbrief: