Menu
JPR Advocaten

Aansprakelijkheidsrecht

Aansprakelijkheid en aansprakelijkheidsrecht zijn dagelijks in het nieuws. Verkeersongevallen, geweldplegingen, gasontploffingen, bedrijfsbranden of aardbevingen als gevolg van gaswinning. Aansprakelijkheidsrecht is het recht dat regelt wie aangesproken kan worden om door derden geleden en/of veroorzaakte schade te vergoeden. Iedereen kan vroeg of laat te maken krijgen met het aansprakelijkheidsrecht. Zo kunt u betrokken zijn bij (verkeers)ongevallen en geweldsplegingen of kunt u als werknemer of als werkgever schade lijden of schade toebrengen.

Als een bedrijf aansprakelijk is voor dergelijke schade komt de vraag aan de orde of een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering dekking biedt en de schade vergoedt. Ook als directeur of commissaris van een bedrijf kunt u naast het bedrijf zelf ook persoonlijk aansprakelijk gesteld worden, ook al denkt u dat u als gevolg van uw keuze voor een bepaalde juridische structuur van uw bedrijf weinig of geen risico daarop loopt. Is de aansprakelijkheid van uw bedrijf dan gedekt onder een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering? Of is uw persoonlijke aansprakelijkheid gedekt onder een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering? Ook vrije beroepsbeoefenaren of dienstverleners, al dan niet opererend in grote organisaties, krijgen zeer regelmatig met het aansprakelijkheidsrecht te maken. Steeds vaker worden advocaten, notarissen, artsen, medische specialisten, accountants, fiscalisten, makelaars, assurantietussenpersonen en financiële dienstverleners ook persoonlijk aansprakelijk gesteld.

Hebt u voor deze schade wel een goede beroepsaansprakelijkheidsverzekering afgesloten. Makelaars en assurantietussenpersonen worden de laatste tien jaar steeds vaker aansprakelijk gesteld.

In alle gevallen kan soms sprake zijn van grote schades, die dus soms alleen op het bedrijf, maar soms ook op de bestuurders, de directie en/of commissarissen persoonlijk kunnen worden verhaald. Ook als uw bedrijf producten “in het verkeer brengt”, kan uw bedrijf aansprakelijk zijn voor schade die veroorzaakt wordt door een gebrek in het product: het gaat hier om de zogenaamde productaansprakelijkheid. Ook voor deze specifieke vorm van aansprakelijkheid bestaan productaansprakelijkheidsverzekeringen.

Als een bedrijf chemische stoffen toepast, waarvan bekend is dat die een bijzonder gevaar voor personen of zaken oplevert, kent het Nederlands aansprakelijkheidsrecht een speciale aansprakelijkheidsregeling. Voor schade als gevolg van gevaarlijke stoffen en nalatig milieubeheer is de gebruiker daarvan aansprakelijk.

Wilt u door u geleden schade op de veroorzaker verhalen? Hebt u schade aan een ander toegebracht en/of bent u door die ander daarvoor aansprakelijk gesteld? In al die gevallen adviseren wij u u te wenden tot één van de advocaten van de sectie Aansprakelijkheid en Verzekering van JPR Advocaten.

Aansprakelijkheidsrecht algemeen

Het aansprakelijkheidsrecht is bij uitstek het terrein van advocaten. Iedereen kan vroeg of laat te maken krijgen met het aansprakelijkheidsrecht. Het aansprakelijkheidsrecht bevat een ingewikkeld stelsel van regels over de verplichting (ook wel verbintenis) tot het betalen van een schadevergoeding. Deze verplichting kan voortvloeien uit de Wet (de zogenaamde wettelijke aansprakelijkheid) of uit een overeenkomst (de zogenaamde contractuele aansprakelijkheid).

Indien de Wet aan bepaalde menselijke handelingen die anderen schade berokkenen de verplichting verbindt om die schade te vergoeden, spreken we van wettelijke aansprakelijkheid. De belangrijkste bron voor wettelijke aansprakelijkheid is de onrechtmatige daad.

Bij de aansprakelijkheid uit overeenkomst (contractuele aansprakelijkheid) gaat het om de verplichting tot schadevergoeding die voor een partij ontstaat als hij de verplichting die hij bij de overeenkomst heeft aangegaan niet, niet tijdig of niet behoorlijk nakomt, waardoor zijn contractspartner schade lijdt. In het aansprakelijkheidsrecht wordt een dergelijk niet voldoen aan een contractuele verplichting een toerekenbare tekortkoming (vroeger: wanprestatie) genoemd. Dat geldt ook voor particulieren.

Onrechtmatige daad

Als tegen uw bedrijf een onrechtmatige daad is gepleegd, heeft uw bedrijf recht op schadevergoeding. Als uw bedrijf een onrechtmatige daad heeft gepleegd en/of voor een onrechtmatige daad aansprakelijk wordt gesteld, zal uw bedrijf of uw bedrijfsaansprakelijkheidsverzekeraar de schade van de derde moeten vergoeden. De aansprakelijkheidsverzekering voor bedrijven zal dekking moeten bieden voor wettelijke en contractuele aansprakelijkheid. Meestal zal de productaansprakelijkheid apart verzekerd zijn.

Soms kan ook de zogenaamde dienstenaansprakelijkheid verzekerd zijn. Dat wil zeggen als uw bedrijf wettelijk en/of contractueel aansprakelijk is voor schade die is toegebracht aan personen en zaken. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn als (een werknemer van) uw bedrijf zijn werkzaamheden, waartoe uw bedrijf zich bij overeenkomst tot aanneming van werk of bij een overeenkomst tot het verrichten van enkele diensten had verplicht, niet behoorlijk heeft uitgevoerd. Daarnaast kan uw bedrijf aansprakelijk worden gesteld voor schade die werknemers oplopen door bedrijfs- en verkeersongevallen met motorvoertuigen. Uw bedrijf is als werkgever aansprakelijk voor zowel de materiële als de letselschade (zuivere vermogensschade) die kan optreden bij bestuurders en inzittenden van motorrijtuigen. De aansprakelijkheid van uw bedrijf gaat echter verder dan alleen tijdens het zakelijk gebruik van een motorrijtuig door uw werknemers. Uw bedrijf kan ook aansprakelijk zijn als uw werknemers in het kader van de uitvoering van opgedragen werkzaamheden op de fiets of lopend een ongeval overkomt of als een ongeval door hen veroorzaakt wordt. Ook als u als werkgever sportevenementen, bedrijfsuitjes e.d. hebt georganiseerd kunt u aansprakelijk zijn voor letsel van uw werknemers. In alle gevallen geldt dat het niet alleen om werknemers in dienstbetrekking hoeft te gaan, maar ook om uitzendkrachten, ZZP-ers, die tijdens de werkzaamheden in opdracht van een bedrijf schade oplopen of veroorzaken.

Welke schade dient uw bedrijf te vergoeden?

Het slachtoffer van een onrechtmatige daad heeft recht op een vergoeding van zowel zaakschade als personenschade (letsel- en overlijdensschade).

Bij zaakschade kunt u denken aan bijvoorbeeld kapotte spullen (materiële schade). Is er iemand ziek geworden, gewond geraakt of overleden, dan spraken we van letselschade. Ook bij letselschade kan weer sprake zijn van materiële (vermogensschade door letsel) en immateriële schade (niet vermogensschade of ideële schade; smartengeld), veroorzaakt door pijn, verdriet en derving van levensvreugde.

Bij overlijdensschade is sprake van vermogensschade die bestaat uit derving van levensonderhoud door het wegvallen van het overleden slachtoffer als kostwinner en uit begrafeniskosten.

Volgens het in Nederland geldende aansprakelijkheidsrecht hebben benadeelden (zowel natuurlijke personen als rechtspersonen/bedrijven) in geval van een onrechtmatige daad ook recht op vergoeding van c.q. de plicht tot:

  • kosten ter beperking van schade;
  • expertisekosten en buitengerechtelijke incassokosten.

Oorzakelijk verband

Om schade te kunnen vorderen zal de benadeelde (het slachtoffer) moeten aantonen dat sprake is van een oorzakelijk (causaal) verband tussen schade en de onrechtmatige daad. Daarbij moet het gaan om een zodanig oorzakelijk verband dat de schade aan (de werknemer van) het bedrijf moet worden toegerekend, mede gelet op de aard van de aansprakelijkheid en de schade (de zogenaamde toerekeningsleer van de Hoge Raad - art. 6:98 BW).

Risicoaansprakelijkheid

Als een werknemer van uw bedrijf in de uitoefening van het dienstverband, derhalve als werknemer schade veroorzaakt aan derden is, zoals wij hiervoor zagen, uw bedrijf aansprakelijk op voorwaarde dat er sprake is van een functioneel verband tussen fout en de opgedragen taak (art. 6:170 BW). Het Nederlands aansprakelijkheidsrecht kent in die situatie een risicoaansprakelijkheid voor de werkgever. Ook als een niet-werknemer en dus geen ondergeschikte, maar bijvoorbeeld een uitzendkracht of een ZZP-er bij de uitvoering van door het bedrijf opgedragen werkzaamheden schade aan een derde heeft toegebracht of schade heeft opgelopen kan uw bedrijf aansprakelijk zijn voor de door deze veroorzaakte schade ook al heeft uw bedrijf geen directe schuld. Ook hier kent het Nederlandse aansprakelijkheidsrecht een regeling voor, die is opgenomen in art. 6:171 BW. Voorwaarde voor aansprakelijkheid van de opdrachtgever is dan dat het door uw bedrijf aan de uitzendkracht/ZZP-er opgedragen werk in het kader van de uitoefening van uw bedrijf wordt verricht, ook al is geen sprake van ondergeschiktheid.

Bedrijfsongeval

Indien uw werknemer of uw inleenkracht op uw bedrijf een ongeval overkomt of veroorzaakt, kent het aansprakelijkheidsrecht ook de mogelijkheid dat uw bedrijf voor die schade aansprakelijk is, namelijk als u onvoldoende zorg hebt besteed bij de uitoefening van de opgedragen werkzaamheden. Op grond van uitspraken van de Hoge Raad kan gesteld worden dat hoewel het hier gaat om een schuldaansprakelijkheid, dit hoogste rechtscollege in een aantal arresten de normen zo aangescherpt heeft dat de uitkomsten bij toepassing op praktijkgevallen niet veraf liggen van de uitkomsten bij risicoaansprakelijkheid. Zo ligt de bewijslast bij uw bedrijf, kent het aansprakelijkheidsrecht voor uw bedrijf een zeer verstrekkende zorgvuldigheidsnorm en mag u de werknemer of ZZP-er alleen als verweermiddel tegenwerpen dat hij of zij gehandeld heeft met opzet of bewuste roekeloosheid. Als een uitzendkracht een dergelijk bedrijfsongeval is overkomen, kunnen zowel het uitzendbureau als uw bedrijf als inlener aansprakelijk zijn voor de schade van deze uitzendkracht.

Aansprakelijkheid uit overeenkomst

Zoals wij hiervoor zagen kent het aansprakelijkheidsrecht ook de contractuele aansprakelijkheid: de toerekenbare tekortkoming (wanprestatie). Begaat uw bedrijf of iemand namens uw bedrijf een toerekenbare tekortkoming, waardoor de wederpartij van uw bedrijf schade lijdt, dan bent u verplicht die schade te vergoeden indien en voor zover de schade aan uw bedrijf kan worden toegerekend. Omgekeerd geldt hetzelfde. Als uw contractspartij jegens uw bedrijf wanprestatie pleegt, kan uw bedrijf proberen de geleden schade te verhalen. Veelal zal dan sprake kunnen zijn van een beroepsaansprakelijkheidsverzekering of een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering. U zult dan de discussie over de aansprakelijkheid en de aard en omvang van de schade moeten voeren met de beroeps- of bedrijfsaansprakelijkheidsverzekeraar. Maar net als bij de onrechtmatige daad vindt de toerekening plaats op basis van schuld- en/of risicoaansprakelijkheid. Voor de verschillende schadeposten en de omvang van de schade gelden min of meer dezelfde schadeposten als in het wettelijke aansprakelijkheidsrecht. Voor de omvang van de schadevergoeding is echter uiteraard ook de aard en inhoud van de overeenkomst zelf van belang. Zijn er bijvoorbeeld algemene voorwaarden van toepassing en zo ja, komt aan u dan een beroep toe op de nietigheid daarvan?

Veelal zal het aansprakelijkheidsrisico van bedrijven door een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering (AVB) zijn gedekt. Maar dekt die verzekering ook de schade die uw werknemer oploopt bij een ongeval op uw bedrijf of op weg naar een klant? En vergoedt uw verzekeraar ook de schade die de werknemer lijdt als gevolg van een ongeval tijdens woon-werkverkeer?

Meer weten over onze dienstverlening?
Neem contact op
Op de hoogte blijven?
Meld u aan voor de nieuwsbrief: