Menu
JPR Advocaten

Wie is auteursrechthebbende op een kunstwerk?

Geschreven op 3 september 2013  •  Auteur: Pascal Hulsegge
Wie is auteursrechthebbende op een kunstwerk?

Het auteursrecht kan worden omschreven als het tijdelijk begrensde monopolie van een schepper (de maker) van een werk op de exploitatie van dat werk. Daarnaast wordt het werk beschermd tegen misbruik door anderen. Het auteursrecht is daardoor ook een constante stimulans voor mensen om creatief te blijven.

Als hoofdregel volgt uit artikel 1 Aw. dat de maker van het werk auteursrechthebbende is. Op deze hoofdregel bestaat een aantal uitzonderingen. Eén van de uitzonderingen is geformuleerd in artikel 8 Aw. Dit artikel bepaalt dat een openbare instelling, vereniging, stichting of vennootschap moet worden beschouwd als de maker van het werk dat door haar als van haar afkomstig openbaar wordt gemaakt, zonder dat daarbij enig natuurlijk persoon als maker is vermeld. De in artikel 8 Aw. geformuleerde uitzondering ontneemt de maker het auteursrecht en legt dit bij de rechtspersoon, tenzij de openbaarmaking door de rechtspersoon onrechtmatig is jegens de maker.

De situatie als beschreven in artikel 8 Aw. deed zich onlangs bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden voor. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft zich uitgelaten over een kwestie waarbij partijen een discussie kregen – nadat in opdracht schilderijen waren gemaakt – over de vraag bij wie de auteursrechten op de kunstwerken lagen.

Opdrachtgever ontwikkelt, produceert en levert sinds 2002 schilderijen aan onder andere detailhandelaren en projectinrichters. De schilderijen neemt zij af van kunstenaars die deze schilderijen maken in opdracht van opdrachtgever. De in opdracht gemaakte schilderijen worden onder naam van opdrachtgever, maar meestal ook met de naam ‘Fiore’ gesigneerd.

Twee kunstenaressen exploiteren gezamenlijk een winkel. In deze winkel verkopen zij door hen vervaardigde schilderijen. Zij hebben voor opdrachtgever schilderijen van koeien, kippen, kikkers en papegaaien gemaakt. Eind 2011 komt een einde aan deze samenwerking. De kunstenaressen constateren dat opdrachtgever kopieën van hun schilderijen blijft vervaardigen en verhandelen. Wanneer opdrachtgever de verhandeling van deze schilderijen niet staakt na het verzenden van een sommatiebrief, starten de kunstenaressen een procedure.

De voorzieningenrechter heeft bij vonnis van 25 september 2012 de vorderingen van de kunstenaressen afgewezen en hen veroordeeld in de proceskosten. Hiertoe heeft de voorzieningenrechter samengevat als volgt overwogen. Vast staat dat de koeien- en kippenschilderijen tijdens de samenwerking tussen partijen openbaar zijn gemaakt onder de naam ‘Fiore’, niet zijnde de naam van een natuurlijk persoon. Niet aannemelijk is dat deze schilderijen als eerste onder de naam van de kunstenaressen openbaar zijn gemaakt of dat de openbaarmaking door opdrachtgever onrechtmatig was. De voorzieningenrechter oordeelt dat opdrachtgever krachtens artikel 8 Aw. gerechtigd was de werken openbaar te maken en te verveelvoudigen. Tegen dit vonnis zijn de kunstenaressen in hoger beroep gekomen.

Het gerechtshof vernietigt het vonnis van de voorzieningenrechter en oordeelt dat het openbaar maken van de schilderijen gesigneerd met ‘Fiore’ niet kan gelden als een openbaarmaking als van de rechtspersoon afkomstig, zoals bedoeld is in art. 8 Aw. Het gerechtshof concludeert dat er geen (voor het publiek duidelijke) relatie tussen de aanduiding ‘Fiore’ en de rechtspersoon is. Met Fiore wordt in feite een collectief van individuele kunstenaars aangeduid. De hoofdregel in artikel 1 Aw. wordt in deze kwestie dus bevestigd, de feitelijke maker van het schilderij is auteursrechthebbende. Opdrachtgever krijgt een verbod om de koeien- en kippenschilderijen die na het eindigen van de samenwerking zijn gemaakt verder te verhandelen en wordt veroordeeld in de proceskosten.

Het gerechtshof bevestigt de hoofdregel dat de feitelijke maker, de kunstenaressen, auteursrechthebbende zijn. Om procedures als de onderhavige te voorkomen is het raadzaam voor zowel opdrachtgever als opdrachtnemer om voorafgaand aan het verstrekken of uitvoeren van een opdracht duidelijke afspraken te maken over de auteursrechten.


Pascal Hulsegge
Mr. P. Hulsegge

“Op jonge leeftijd wist ik al dat ik advocaat wilde worden. In de rechtszaal juridisch complexe zaken bepleiten, met ondernemers sparren over strategische stappen, een klant adviseren over herstructureringen of met de klant een onderhandelingstactiek uitdenken om het beste resultaat te behalen, allemaal zaken die ik als advocaat oppak en waar ik energie van krijg. Kort gezegd, zaken zo oplossen dat een klant tevreden is en zo efficiënt mogelijk een regeling of uitspraak bereiken; dat is mijn streven.

Vanuit mijn enthousiasme en passie voor het bedrijfsleven, ben ik sparringpartner van ondernemers en participeer ik in verschillende regiobesturen. Wat me motiveert is het verbinden van ondernemers, zodat er nieuwe samenwerkingen ontstaan in de regio en de economie bloeit. Met de opgedane kennis uit de regio, kan ik mijn klanten verder informeren en ondersteunen.

Op sociaal maatschappelijk vlak ben ik betrokken bij diverse projecten in Deventer. Mijn interesses Human Capital, MVO en meer vrouwelijke ondernemers in de regio aan de top, hebben allen een raakvlak met mensen. De advocatuur is prachtig, dat had ik goed ingeschat toen ik nog jong was. In mijn vak draait het vanuit een juridisch oogpunt om de mens en zijn het de mensen die mij inspireren.”

Over Pascal

Pascal is sinds 2018 voorzitter van het Dagelijks Bestuur van JPR Advocaten. Vanaf 2005 is zij actief als advocaat en sinds 2009 werkzaam bij JPR Advocaten. Ze is gespecialiseerd in het arbeidsrecht, ondernemingsrecht en Intellectueel Eigendom. Pascal is energiek en heeft passie voor haar vak. Haar werkwijze is gericht op het verbinden van partijen, waarbij oog is voor menselijke verhoudingen.

Contact opnemen met JPR

Op de hoogte blijven?
Meld u aan voor de nieuwsbrief: