Menu
JPR Advocaten

Wie is auteursrechthebbende op een kunstwerk?

Geschreven op 3 september 2013  •  Auteur: Pascal Hulsegge
Wie is auteursrechthebbende op een kunstwerk?

Het auteursrecht kan worden omschreven als het tijdelijk begrensde monopolie van een schepper (de maker) van een werk op de exploitatie van dat werk. Daarnaast wordt het werk beschermd tegen misbruik door anderen. Het auteursrecht is daardoor ook een constante stimulans voor mensen om creatief te blijven.

Als hoofdregel volgt uit artikel 1 Aw. dat de maker van het werk auteursrechthebbende is. Op deze hoofdregel bestaat een aantal uitzonderingen. Eén van de uitzonderingen is geformuleerd in artikel 8 Aw. Dit artikel bepaalt dat een openbare instelling, vereniging, stichting of vennootschap moet worden beschouwd als de maker van het werk dat door haar als van haar afkomstig openbaar wordt gemaakt, zonder dat daarbij enig natuurlijk persoon als maker is vermeld. De in artikel 8 Aw. geformuleerde uitzondering ontneemt de maker het auteursrecht en legt dit bij de rechtspersoon, tenzij de openbaarmaking door de rechtspersoon onrechtmatig is jegens de maker.

De situatie als beschreven in artikel 8 Aw. deed zich onlangs bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden voor. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft zich uitgelaten over een kwestie waarbij partijen een discussie kregen – nadat in opdracht schilderijen waren gemaakt – over de vraag bij wie de auteursrechten op de kunstwerken lagen.

Opdrachtgever ontwikkelt, produceert en levert sinds 2002 schilderijen aan onder andere detailhandelaren en projectinrichters. De schilderijen neemt zij af van kunstenaars die deze schilderijen maken in opdracht van opdrachtgever. De in opdracht gemaakte schilderijen worden onder naam van opdrachtgever, maar meestal ook met de naam ‘Fiore’ gesigneerd.

Twee kunstenaressen exploiteren gezamenlijk een winkel. In deze winkel verkopen zij door hen vervaardigde schilderijen. Zij hebben voor opdrachtgever schilderijen van koeien, kippen, kikkers en papegaaien gemaakt. Eind 2011 komt een einde aan deze samenwerking. De kunstenaressen constateren dat opdrachtgever kopieën van hun schilderijen blijft vervaardigen en verhandelen. Wanneer opdrachtgever de verhandeling van deze schilderijen niet staakt na het verzenden van een sommatiebrief, starten de kunstenaressen een procedure.

De voorzieningenrechter heeft bij vonnis van 25 september 2012 de vorderingen van de kunstenaressen afgewezen en hen veroordeeld in de proceskosten. Hiertoe heeft de voorzieningenrechter samengevat als volgt overwogen. Vast staat dat de koeien- en kippenschilderijen tijdens de samenwerking tussen partijen openbaar zijn gemaakt onder de naam ‘Fiore’, niet zijnde de naam van een natuurlijk persoon. Niet aannemelijk is dat deze schilderijen als eerste onder de naam van de kunstenaressen openbaar zijn gemaakt of dat de openbaarmaking door opdrachtgever onrechtmatig was. De voorzieningenrechter oordeelt dat opdrachtgever krachtens artikel 8 Aw. gerechtigd was de werken openbaar te maken en te verveelvoudigen. Tegen dit vonnis zijn de kunstenaressen in hoger beroep gekomen.

Het gerechtshof vernietigt het vonnis van de voorzieningenrechter en oordeelt dat het openbaar maken van de schilderijen gesigneerd met ‘Fiore’ niet kan gelden als een openbaarmaking als van de rechtspersoon afkomstig, zoals bedoeld is in art. 8 Aw. Het gerechtshof concludeert dat er geen (voor het publiek duidelijke) relatie tussen de aanduiding ‘Fiore’ en de rechtspersoon is. Met Fiore wordt in feite een collectief van individuele kunstenaars aangeduid. De hoofdregel in artikel 1 Aw. wordt in deze kwestie dus bevestigd, de feitelijke maker van het schilderij is auteursrechthebbende. Opdrachtgever krijgt een verbod om de koeien- en kippenschilderijen die na het eindigen van de samenwerking zijn gemaakt verder te verhandelen en wordt veroordeeld in de proceskosten.

Het gerechtshof bevestigt de hoofdregel dat de feitelijke maker, de kunstenaressen, auteursrechthebbende zijn. Om procedures als de onderhavige te voorkomen is het raadzaam voor zowel opdrachtgever als opdrachtnemer om voorafgaand aan het verstrekken of uitvoeren van een opdracht duidelijke afspraken te maken over de auteursrechten.


Pascal Hulsegge
Mr. P. Hulsegge

Pascal Hulsegge is advocaat bij JPR Advocaten in Deventer en werkzaam in het Arbeidsrecht en Ondernemingsrecht. Haar specialisaties binnen deze rechtsgebieden zijn: CAO-recht, medezeggenschap, individueel- en collectief ontslag en intellectueel eigendom. Pascal is sinds 2005 actief als advocaat.

Contact opnemen met JPR

Op de hoogte blijven?
Meld u aan voor de nieuwsbrief: