Menu
JPR Advocaten

Privé-aansprakelijkheid bestuurders breidt zich uit

Geschreven op 4 februari 2014  •  Auteur: Ruurd van Eck
Privé-aansprakelijkheid bestuurders breidt zich uit

(Dit artikel is opgenomen in ‘De Molenaar’, het vakblad voor de graanverwerkende en diervoerderindustrie, januari 2014).

Steeds minder vaak wordt het geaccepteerd dat bestuurders buiten schot blijven als er binnen hun bedrijf iets fout gaat. Overheden voldoen aan deze maatschappelijke vraag door op te treden tegen personen.

Via naamloze en besloten vennootschappen wordt de aansprakelijkheid van ondernemers en leidinggevenden beperkt. Vaak wordt vergeten dat dit alleen geldt wanneer de aansprakelijkheid voortkomt uit contracten. In andere gevallen vormt de vennootschap geen schild en zijn bestuurders en leidinggevenden niet onschendbaar.

Strafbaar
Bedrijven zijn strafbaar als een functionaris een strafbaar feit begaat dat past binnen de normale bedrijfsvoering, de overtreding dienstig is aan het bedrijf en het bedrijf de strafbare gedraging kan voorkomen, maar dat niet doet en het aanvaardt. Denk aan de Liber-affaire waar de bank in de problemen kwam door gedrag van personeel en een schikking trof met het OM. Dat bestuurders worden vervolgd, spreekt vanzelf als zij zelf een strafbaar feit begaan, zoals het plegen van valsheid in geschriften bij een belastingaangifte of de opgave van het in een jaar geproduceerde diervoer.

Betrokken
Ook is iemand strafbaar als hij niet zelf de fysieke daad pleegt, maar daarbij wel zodanig is betrokken dat hij een gelijkwaardige positie heeft in de samenwerking. Te denken valt aan de leden van een MT waarvan na overleg de financieel directeur een verkeerde belastingaangifte doet. Ook de advocaat of accountant die adviseert met betrekking tot het plegen van een delict, zoals onlangs KPMG voor haar rol bij de omkoping van buitenlandse gezagsdragers door Ballast Nedam, zijn strafbaar.

Maatregelen
Maar het gaat verder. Op het moment dat een functionaris van een rechtspersoon, hoewel daartoe bevoegd, maatregelen ter voorkoming van een gedraging achterwege laat en daarmee de kans aanvaardt dat deze verboden gedraging zich zal voordoen, is hij strafbaar als feitelijk leidinggevende aan de door de vennootschap gepleegde delicten. Hiervoor is voldoende dat er sprake is van een feitelijke mogelijkheid, niet van een formele bevoegdheid. Ook is voldoende dat de leidinggevende bekend is met soortgelijk gedrag; hij hoeft dus niet bekend te zijn met de specifieke strafbare gedraging. Kees van der Hoeve, de CEO van Albert Heijn, is via deze route veroordeeld tot een boete van 30.000 euro voor de door zijn CFO gepleegde fraude. Het kan ook eenvoudiger. Een directeur werd als verdachte gezien omdat een monteur die redelijk zelfstandig in het bedrijf opereerde in strijd met de milieuvergunning wijzigingen zou hebben aangebracht in de installatie.

Op de man
Sinds een paar jaar is te zien dat ook in het bestuursrecht meer op de man wordt gespeeld. Met name de Autoriteit Financiële markten (AFM) en de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) leggen aan bestuurders die feitelijk leiding hebben gegeven aan overtredingen boetes op. Deze boetes zijn vaak hoog. Zo zijn de commissarissen van Wegener gezamenlijk aangeschreven voor een bedrag van 1,3 miljoen euro en het bedrijf zelf voor 20 miljoen euro. Deze bedragen zijn na rechtszaken wel veel lager geworden, maar het bleven aanzienlijke sommen.

Gevolgen
Onderbelicht is dat de overheid kan afdwingen dat de overtreder de gevolgen van een overtreding ongedaan maakt of de kosten daarvan draagt. In het milieurecht was dit al langer het geval. In de jaren 80 moest de heer Booy al opdraaien voor de kosten van de bodemsanering in de Geulhaven die door zijn bedrijf was vervuild. Zo kan in theorie het hoofd QHSE die weet dat binnen zijn bedrijf een pomp voor brandbare stoffen wel ontdooit wordt met een brander, maar daar niets tegen doet, worden aangesproken voor de sanering van de door het bluswater verontreinigde sloten.

Eigen verantwoording
Vaak betaalden bedrijven de boetes voor hun personeel. Maar dit wordt door het publiek steeds minder aanvaard. Publiek actieve bedrijven laten hun bestuurders steeds vaker zelf de verantwoordelijkheid dragen om zo verontwaardiging te voorkomen. Overheden zullen als de bedrijven hun bestuurders vrijwaren de boetes niet matigen, maar verhogen. Bestuurders en leidinggevenden moeten dus hun verantwoordelijkheid nemen en desnoods aftreden, omdat zij in het andere geval persoonlijk verantwoordelijk worden gehouden.

Kijk hier voor een pdf-versie van het artikel.


Ruurd van Eck
Mr. R. van Eck

Ruurd van Eck is advocaat bij JPR Advocaten in Deventer en werkzaam in het Vastgoedrecht. Zijn specialisatie binnen dit rechtsgebied is bestuursrecht. Ruurd is sinds 1989 actief als advocaat.

Contact opnemen met JPR

Op de hoogte blijven?
Meld u aan voor de nieuwsbrief: