Menu
JPR Advocaten

Echtscheiding en eigen woning

Geschreven op 17 april 2012  •  Auteur: Janneke Kalk
Echtscheiding en eigen woning

Fiscale gevolgen eigen woning na echtscheiding

Gehuwden zijn altijd elkaars fiscaal partner.

Wanneer je elkaars fiscaal partner bent, dan word je voor de inkomstenbelasting geacht een aantal gemeenschappelijke inkomensbestanddelen te hebben, zoals bijvoorbeeld de belastbare inkomsten uit de eigen woning. Dit betekent dat fiscale partners in hun aangifte IB zelf mogen bepalen bij wie van hen deze posten voor welk deel in aanmerking worden genomen, zolang zij maar tezamen 100% aangeven.

  • Het fiscaal partnerschap voor gehuwden eindigt wanneer er wordt voldaan aan twee cumulatieve vereisten: een verzoek tot ontbinding van het huwelijk bij de rechtbank is ingediend;
  • en partijen niet meer op hetzelfde adres staan ingeschreven in de gemeentelijke basisadministratie.

De hypotheekrente van een eigen woning is fiscaal aftrekbaar als die lening is aangegaan voor de verwerving, verbetering of het behoud van die woning. Niet alleen een lening, maar ook aan de woning worden eisen gesteld, wil de hypotheekrente fiscaal aftrekbaar zijn. Om in fiscale zin van een eigen woning te kunnen spreken, moet de woning zowel eigendom zijn als hoofdverblijf zijn. In artikel 3.111 Wet IB 2001 wordt het begrip ‘eigen woning’ beschreven.

Zolang partijen fiscaal partners zijn, is het voor de toepassing van de eigenwoningregeling niet relevant tot wiens vermogen de woning behoort. Fiscaal partners mogen, zoals reeds is opgemerkt, schuiven zolang het zogenaamde eigenwoningforfait, en de hypotheekrenteaftrek maar bijeen worden gehouden. Oftewel: de betaalde hypotheekrente mag worden afgetrokken ook al behoort de eigendom van de woning en de hypothecaire geldlening niet tot het vermogen van wie de aftrek claimt.

De situatie verandert wanneer partijen uit elkaar gaan. In artikel 3.111 lid 4 Wet IB 2001 is de zogenaamde scheidingsregeling opgenomen. Deze houdt in dat wanneer de belastingplichtige de woning verlaat in het kader van de echtscheiding, deze woning nog gedurende twee jaar als eigen woning gekwalificeerd wordt, ook al dient deze woning niet meer als hoofdverblijf van de vertrekkende echtgenoot. De tweejaarstermijn start op het moment dat de vertrekkende echtgenoot feitelijk de woning heeft verlaten. Voorwaarde is wel dat de woning vanaf dat moment de gewezen partner van de belastingplichtige, anders dan tijdelijk, als hoofdverblijf ter beschikking staat. Is aan die voorwaarde voldaan, dan kan de belastingplichtige, die mede-eigenaar is van de woning, maar deze niet meer bewoont, toch nog gedurende maximaal twee jaar de hypotheekrente, die betrekking heeft op zijn/haar onverdeelde aandeel in de woning, fiscaal aftrekken.

Van belang is dat voor het realiseren van de hypotheekrenteaftrek de hypotheekrente daadwerkelijk drukt op degene die de aftrek claimt. Dat wil zeggen dat de uitgaven daadwerkelijk betaald moeten zijn, zonder verhaalsmogelijkheid.

Er wordt vaak zonder enig voorbehoud gesteld dat de ten behoeve van de ex-partner betaalde hypotheekrente als onderhoudsverplichting aftrekbaar is. Hier is, gelet op de formulering in de wet, enige nuancering gewenst. Wil er sprake zijn van een periodieke uitkering op grond van een rechtstreeks uit het familierecht voortvloeiende verplichting, dan moet het gaan om een in rechte opeisbare verplichting en niet een incidenteel en/of coulance gedane betaling. Oftewel: aftrek als onderhoudsverplichting kan mogelijk zijn, maar dan moet er sprake zijn van alimentatie en daarvoor is het noodzakelijk dat er ofwel een beschikking van de rechter ofwel een vaststellingsovereenkomst aan ten grondslag ligt waaruit blijkt dat er sprake is van een alimentatieverplichting.

Een voorbeeld:

  • V en M gaan uit elkaar.
  • V betaalt de rente.
  • De woning is gemeenschappelijk eigendom, inhoudende dat V voor 50% eigenaar is en dat M voor 50% eigenaar is.
  • M verlaat de woning en V blijft in de woning.

In deze situatie kan V maximaal 50% van de verschuldigde hypotheekrente in aftrek brengen. Dat zij meer betaalt, is niet relevant.
Een nadeel voor V vloeit voort uit artikel 3.101 Wet IB 2001 jo. artikel 6.3 Wet IB 2001. Het ter beschikking stellen van het onverdeelde deel van de woning door M aan V kan als periodiek verstrekken van woongenot worden beschouwd. Dat betekent dat V naast de betaling van een niet geheel aftrekbare volledige hypotheekrente, een bijtelling krijgt van haar helft, alsmede de andere helft van het forfait, oftewel van het geheel eigenwoningforfait. Zoals hiervoor reeds is opgemerkt, kan er verschil van inzicht bestaan over de mogelijkheid van V om de helft van de betaalde rente als onderhoudsverplichting in aftrek te brengen. Indien bijvoorbeeld in een beschikking van de rechtbank staat opgenomen dat de voor de andere partner betaalde hypotheekrente aangemerkt moet worden als zijnde het voldoen aan een onderhoudsverplichting, zal de hypotheekrente op die wijze afgetrokken kunnen worden. Aftrek als onderhoudsverplichting kan immers alleen indien er sprake is van een onderhoudsplicht. Daarvoor is wel noodzakelijk dat er ofwel een beschikking van de rechter ofwel een convenant aan ten grondslag ligt.

Op 29 maart 2012 heeft het Gerechtshof Amsterdam bepaald dat de ex-echtgenote die in de voormalige echtelijke woning bleef wonen, tóch de door haar betaalde hypotheekrente volledig in aftrek kon brengen op haar inkomen. Mijns inziens is er in deze casus sprake van specifieke feiten en omstandigheden die geleid hebben tot dit oordeel. In 2003 zijn de man en vrouw feitelijk uiteengegaan. Zij waren in gemeenschap van goederen gehuwd. In september 2004 is de echtscheidingsbeschikking ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand. De vrouw bleef in de voormalige echtelijke woning wonen en zij betaalde ook de volledige hypotheekrente. In 2006 werd de woning door een akte van levering aan de vrouw toegedeeld. De hypotheekrente die de vrouw had betaald over de jaren 2004 en 2005 wilde zij in mindering brengen op haar inkomen, voor de ene helft als zijnde hypotheekrente en voor de andere helft als zijnde een alimentatieverplichting jegens haar ex-echtgenoot. Zowel de Belastinginspecteur als de rechtbank stonden slechts aftrek van de helft van de betaalde hypotheekrente toe.

De vrouw is van deze uitspraak in hoger beroep gegaan en het Gerechtshof heeft beslist dat de vrouw toch de gehele door haar betaalde hypotheekrente in aftrek mocht brengen. Het Gerechtshof heeft geoordeeld dat uit de feiten en omstandigheden bleek dat het risico voor waardeverandering van de eigen woning al vanaf 2003 voor rekening van de vrouw kwam. Ook kwamen het volledige woongenot en alle kosten en lasten voor haar rekening. Deze omstandigheden, die ook nog eens werden bevestigd in de akte van levering uit 2006 – zo werd in de akte bijvoorbeeld aangeknoopt bij de waarde van de woning, zoals de woning deze kende in 2003 – brachten met zich mee dat de vrouw de economische eigendom van de woning al bezat vanaf het einde van 2003. Daarom mocht de vrouw het volledige bedrag van de hypotheek aanmerken als eigenwoning-schuld en dit in aftrek brengen op haar inkomen.

De conclusie die getrokken kan worden is dat, wilt u risico’s voorkomen, er niet zonder meer van uitgegaan moet worden dat betaalde rente ofwel aftrekbaar is als hypotheekrente, ofwel als onderhoudsverplichting. Is er sprake van een onderhoudsverplichting, dan dient dit nauwkeurig te worden vastgelegd in een echtscheidingsconvenant of door de rechter te zijn bepaald. Wilt u onzekere situaties voorkomen, dan is het advies dat ieder der partijen zijn/haar eigen deel van de hypotheekrente na echtscheiding betaalt en aftrekt en rekeninghoudend met dit gegeven de benodigde alimentatie daarop afstemt.


Janneke Kalk
Mr. J.G. Kalk

Janneke Kalk is advocaat bij JPR Advocaten en werkzaam in het Familierecht. Haar specialisaties binnen dit rechtsgebied zijn: mediation, alimentatie, adoptie, gezag en omgang, echtscheiding en huwelijksvermogensrecht. Janneke is sinds 2000 actief als advocaat.

Contact opnemen met JPR

Op de hoogte blijven?
Meld u aan voor de nieuwsbrief: